مصطفى محقق داماد
54
مباحثى از اصول فقه ( فارسى )
برخورد با مشكلات و مسائل شخصا به حضور ائمّه يا صحابه مورد اعتماد و وثوق مىرسيدند و سؤالات خود را مطرح كرده و پاسخها را به صورت يادداشتهائى ثبت و ضبط مىنمودند . اين افراد دفترچههائى داشتند كه به ثبت اين پاسخها اختصاص داشت ، و داراى نظم و ترتيب خاصى نبود ، به همين جهت مسائل مختلف فقهى ، عبادى ، معاملاتى و اعتقادى در كنار هم يادداشت مىشد ، و گاهى از اين يادداشتها جنگهائى تشكيل مىگرديد . اين نوشتهها بعدها به « اصل » معروف شد و چون شمار آنها به 400 مىرسيد به اصول اربعمائه شهرت يافت . اين روش تا بعد از زمان غيبت كبرى نيز ادامه داشت ، لذا بسيارى از صاحبان اصول كسانى هستند كه اصول خود را از طريق نوّاب چهارگانه « 1 » بىواسطه تهيّه كردهاند . بنابراين صاحبان اصول عبارتند از : صحابه ، معاصرين ائمّه ، وكلاى اربعه و تابعين آنها . مرحوم شيخ طوسى اسامى جمعى از صاحبان اصول را در « فهرست » خود ذكر كرده است كه براى نمونه به عدّهاى از آنان اشاره مىشود : اسماعيل بن محمّد
--> ( 1 ) نوّاب چهارگانه ( اربعه ) كسانى هستند كه در زمان غيبت صغرى رابط ميان شيعيان و امام بودند و به ترتيب عبارتند از : ( 1 ) ابو عمرو عثمان بن سعيد سمّان ( 2 ) ابو جعفر محمد بن عثمان عمر وى فرزند شخص سابق الذكر متوفّى به سنه 304 يا 305 هجرى ( 3 ) ابو القاسم حسين بن روح نوبختى متوفّى به سنه 326 هجرى ( 4 ) ابو الحسن على بن محمّد سمرى متوفّى به سنه 329 هجرى .